ضایعات دهانی؛ از لکه‌های سفید و قرمز تا نمونه‌برداری
آشنایی با تغییرات مخاط دهان، لیکن پلان و نقش نمونه‌برداری و پیگیری.
در این مطلب می‌خوانید
- تغییرات دهان را بشناسیم
- ضایعه دهانی یعنی چه؟
- لکه سفید داخل دهان نشانه چیست؟
- لکه قرمز یا ترکیب سفید و قرمز چطور؟
- برجستگی بدون درد هم نیاز به معاینه دارد؟
- لیکن پلان دهانی چیست و چرا باید پیگیری شود؟
- چه زمانی مراجعه کنیم؟
- آیا هر ضایعه‌ای به نمونه‌برداری نیاز دارد؟
- نمونه‌برداری چگونه انجام می‌شود؟
- اگر ضایعه فعلاً درمان نشود، یعنی بی‌اهمیت است؟
- برای مراجعه چه اطلاعاتی همراه داشته باشیم؟
تغییرات دهان را بشناسیم
دیدن یک لکه سفید، ناحیه قرمز یا برجستگی در دهان می‌تواند نگران‌کننده باشد؛ به‌ویژه وقتی نمی‌دانیم از چه زمانی ایجاد شده یا چرا برطرف نمی‌شود. بسیاری از این تغییرات علت‌های خوش‌خیم دارند، اما بعضی ضایعات، حتی بدون درد، به بررسی و پیگیری نیاز دارند.
ضایعه دهانی یعنی چه؟
«ضایعه» نام یک بیماری مشخص نیست؛ این واژه برای توصیف تغییری در ظاهر یا بافت دهان به کار می‌رود. لکه، زخم، برجستگی یا ضخیم‌شدن مخاط، همگی می‌توانند ضایعه نامیده شوند. بنابراین شنیدن این اصطلاح به‌تنهایی به معنی وجود بیماری خطرناک نیست. برای مشخص‌شدن علت، متخصص بیماری‌های دهان، فک و صورت محل ضایعه، مدت حضور، تغییرات آن و وضعیت سلامت عمومی شما را بررسی می‌کند. در صورت نیاز، آزمایش، نمونه‌برداری یا بررسی‌های تشخیصی دیگری درخواست می‌شود.
لکه سفید داخل دهان نشانه چیست؟
لکه‌های سفید علت یکسانی ندارند. عفونت قارچی، گازگرفتن مکرر گونه و بعضی بیماری‌های التهابی می‌توانند ظاهر سفید ایجاد کنند. برخی لکه‌ها هم پس از بررسی و کنارگذاشتن علت‌های دیگر، «لکوپلاکیا» تشخیص داده می‌شوند. لکوپلاکیا معمولاً درد ندارد و ممکن است کمی برجسته یا همراه قسمت‌های قرمز باشد. بعضی از این ضایعات در طول زمان می‌توانند دچار تغییرات بدخیم شوند؛ به همین دلیل، لکه‌ای که باقی می‌ماند باید بررسی شود. هر سفیدی زبان یا گونه، لکوپلاکیا نیست و تشخیص آن فقط از روی عکس امکان‌پذیر نیست.
لکه قرمز یا ترکیب سفید و قرمز چطور؟
قرمزی دهان هم علت‌های مختلفی دارد و به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست. بااین‌حال، لکه قرمز ماندگار یا ضایعه‌ای که قسمت‌های سفید و قرمز دارد، نباید فقط به‌دلیل نداشتن درد نادیده گرفته شود. برای تصمیم‌گیری، رنگ تنها یکی از یافته‌هاست؛ مدت حضور، تغییرات ضایعه و نتیجه معاینه نیز اهمیت دارند.
برجستگی بدون درد هم نیاز به معاینه دارد؟
اگر برجستگی یا ضخیم‌شدن تازه‌ای در دهان ایجاد شده و باقی مانده است، برای بررسی آن مراجعه کنید. نبود درد برای اطمینان از بی‌خطر بودن ضایعه کافی نیست. تغییر اندازه، ایجاد زخم روی برجستگی، خون‌ریزی یا همراهی با بی‌حسی را نیز هنگام مراجعه توضیح دهید.
لیکن پلان دهانی چیست و چرا باید پیگیری شود؟
لیکن پلان دهانی یک بیماری التهابی مزمن است که ممکن است با خطوط یا لکه‌های سفید، قرمزی، زخم و سوزش همراه باشد. این بیماری عفونی و مسری نیست. بعضی افراد ناراحتی کمی دارند، اما در برخی دیگر غذاخوردن، به‌ویژه مصرف خوراکی‌های تند یا ترش، آزاردهنده می‌شود. درمان بر کنترل التهاب و علائم متناسب با شرایط فرد تمرکز دارد. بهترشدن سوزش الزاماً به معنی برطرف‌شدن ضایعه نیست. معاینات دوره‌ای برای بررسی وضعیت مخاط اهمیت دارند؛ به‌ویژه چون در درصد کمی از مبتلایان امکان تغییرات بدخیم وجود دارد. این موضوع به معنی سرطانی‌شدن همه موارد لیکن پلان نیست، اما ایجاد زخم تازه، تغییر ظاهر ضایعه یا افزایش ناراحتی باید بررسی شود.
چه زمانی مراجعه کنیم؟
اگر زخم، لکه یا برجستگی بیش از دو هفته باقی مانده است، برای معاینه اقدام کنید. این زمان، یادآوری برای پیگیری است و به‌تنهایی تشخیص بیماری را مشخص نمی‌کند. توده گردن، بی‌حسی جدید دهان یا زبان، خون‌ریزی بی‌دلیل و مشکل در جویدن، بلع یا حرکت زبان نیز نیازمند بررسی‌اند. با وجود این علائم، مراجعه را به دردناک‌شدن ضایعه موکول نکنید.
آیا هر ضایعه‌ای به نمونه‌برداری نیاز دارد؟
خیر. بعضی ضایعات با شرح حال و معاینه تشخیص داده می‌شوند؛ اما در برخی موارد، ظاهر بالینی برای تشخیص دقیق کافی نیست. نمونه‌برداری یا «بیوپسی» یعنی برداشتن نمونه‌ای از بافت برای بررسی آزمایشگاهی. این بررسی فقط برای تشخیص سرطان انجام نمی‌شود و می‌تواند به شناسایی بیماری‌های التهابی و سایر مشکلات بافتی هم کمک کند. بنابراین پیشنهاد نمونه‌برداری، به معنی قطعی‌بودن سرطان نیست.
نمونه‌برداری چگونه انجام می‌شود؟
روش نمونه‌برداری به محل و نوع ضایعه بستگی دارد. ممکن است بخشی از ضایعه یا تمام آن برداشته شود. در بسیاری از موارد، ناحیه با بی‌حسی موضعی بی‌حس می‌شود و نمونه برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. پیش از انجام آن، فهرست داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای خود را در اختیار متخصص بگذارید و دارویی را خودسرانه قطع نکنید. درباره مراقبت از محل نمونه‌برداری، زمان دریافت نتیجه و نحوه پیگیری سؤال کنید.
اگر ضایعه فعلاً درمان نشود، یعنی بی‌اهمیت است؟
نه لزوماً. برای بعضی ضایعات، معاینه و پیگیری منظم بخشی از برنامه مراقبت است؛ برای برخی دیگر درمان دارویی یا برداشتن ضایعه مطرح می‌شود. انتخاب روش به تشخیص و شرایط فرد بستگی دارد. اگر قرار است ضایعه تحت نظر بماند، زمان مراجعه بعدی را مشخص کنید. هدف پیگیری این است که تغییرات احتمالی بررسی شوند، حتی اگر خودتان درد یا ناراحتی نداشته باشید.
برای مراجعه چه اطلاعاتی همراه داشته باشیم؟
زمان تقریبی شروع ضایعه، تغییر اندازه یا ظاهر، علائم همراه و درمان‌هایی را که امتحان کرده‌اید یادداشت کنید. عکس‌های تاریخ‌دار قبلی و پاسخ آزمایش یا نمونه‌برداری قبلی را نیز همراه بیاورید. در پایان ویزیت، بهتر است بدانید تشخیص مشخص شده یا بررسی بیشتری لازم است، نتیجه بررسی را چگونه دریافت می‌کنید و قدم بعدی چیست.